Wiejski chleb staropolski
Chleb – jeden z najważniejszych produktów żywnościowych, który spożywamy praktycznie codziennie. Chyba nikt nie wyobraża sobie codziennych posiłków bez chleba. Dawniej na wsi wypiekano chleb w domach i kto kiedykolwiek spróbował takiego wiejskiego chleba pieczonego domowym sposobem, ten nigdy już nie zapomni jego smaku, a chleb kupowany w sklepie straci dla niego smak. W kulturze polskiej chleb od wieków nie jest tylko zwykłym pożywieniem, ale ma znaczenie sakralne. Eucharystia to przecież chleb i z tego powodu dawniej podczas wypiekania chlebów, przed ukrojeniem pierwszej kromki, robiono na nich znak krzyża. Jeśli kromka chleba upadła na podłogę, całowano ją. Okruchów chleba nie wyrzucało się, ale karmiło nim zwierzęta lub dodawało do innych posiłków. Wigilijny obrzęd łamania się opłatkiem to właściwie „łamanie się chlebem”. Warto pamiętać o tej bogatej symbolice kulturowej, jeszcze przedchrześcijańskiej, słowiańskiej, gdy przystąpimy do wypieku chleba.
Oczywiście istnieje wiele przepisów na chleb wiejski i każdy z nich da z pewnością nieco inny smak chleba. Najlepiej wykorzystywać różne receptury, by sprawdzić, która będzie w efekcie najlepsza. Oto jeden z przepisów. Do upieczenia prawdziwego staropolskiego chleba potrzebujemy:
- składniki: 2 kg mąki żytniej razowej; 1 łyżka kminku; 1 łyżka soli; do przygotowania form do pieczenia: 2 łyżki oleju, 2 łyżki mąki pszennej.
- Przygotowanie zakwasu: do kamiennego garnka wsypać 10 łyżek mąki żytniej razowej i zalać 2 szklankami ciepłej przegotowanej wody. Naczynie przykryć ściereczką i odstawić w ciepłe miejsce na 4-5 dni (najlepsza temperatura – 30 stopni C). Zakwas jest gotowy, gdy ma kwaśny smak i zapach.
Gdy zakwas jest gotowy, możemy przystąpić do wyrobu chleba. Jedną szklankę żytniej mąki zalewamy zakwasem tak, by powstała gęsta papka. Pozostawiamy ją w ciepłym miejscu, przykrytą ściereczką, do następnego dnia aż wyrośnie. Taki sfermentowany rozczyn mieszamy z 3-4 szklankami wody i wlewamy go do 4 szklanek mąki żytniej. Rozczyn dokładnie mieszamy z mąką. Otrzymane ciasto posypujemy mąką i przykryte ściereczką odstawiamy w ciepłe miejsce na 12-14 godzin. Ciasto powinno wyróść i zwiększyć swą objętość da lub nawet trzy razy. Do tego ciasta dosypujemy stopniowo pozostałą mąkę i energicznie mieszamy je drewnianą łyżką. Następnie ciasto dokładnie wyrabiamy przez jakieś 20 minut, dodając do niego sól i kminek. Zarobione ciasto odstawiamy do wyrośnięcia na 40-50 minut.
Najlepiej piec taki chleb w wysokich brytfannach. Smarujemy je olejem i posypujemy mąką pszenną, a następnie napełniamy je ciastem do połowy wysokości brytfann. Brytfanny z ciastem pozostawiamy w ciepłym miejscu na 20 minut, potem smarujemy ciasto ciepłą wodą przy pomocy pędzelka i wstawiamy na środkowy poziom piekarnika nagrzanego do temperatury 200 stopni C. Pieczemy przez około 1 godzinę.